ANAYASA MAHKEMESİNDE AÇILAN DAVA: BİREYSEL BAŞVURU
18.04.2026 15:27
ANAYASA MAHKEMESİNDE AÇILAN DAVA: BİREYSEL BAŞVURU
| Av. Yusuf GÖKTEPE
Nisan 2026
Giriş
Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, Türkiye’de temel hak ve özgürlüklerin korunması bakımından en önemli anayasal güvencelerden biridir. Bireysel başvurunun ikincil niteliği, temel hak ihlalinin öncelikle derece mahkemeleri ve idari merciler önünde giderilmesini; bu yolla giderilemeyen ve olağan başvuru yolları tüketilmiş ihlallerin ise Anayasa Mahkemesi önüne taşınmasını öngörür. Son yıllarda bireysel başvuru pratiğinin yoğunlaşması, başvuru formunun teknik ve içerik bakımından daha sistematik hazırlanmasını zorunlu hale getirmiştir. Bu ihtiyacın doğal sonucu olarak bireysel başvuru sistemi artık UYAP Avukat Portal’a entegre edilmiştir. 1 Ekim 2025 itibarıyla avukatlar, UYAP Avukat Portal üzerinden Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru hazırlayıp sisteme yükleyebilmektedir. Bu gelişme yalnızca teknik bir yenilik değildir. Aynı zamanda bireysel başvurunun hazırlanış mantığını da dönüştürmektedir. Çünkü artık başvuru, klasik kağıt mantığından farklı olarak olay-olgular, ihlal edilen hak, tüketilen son başvuru yolu, deliller, mazeret, tedbir talebi, gizlilik talebi, sonuç ve harç gibi modüler alanlar üzerinden inşa edilmektedir. Bu modüler yapı, başvurunun daha disiplinli yazılmasını zorunlu kıldığı gibi, eksik veya soyut şikayetlerin daha görünür hale gelmesine de yol açmaktadır.
Bu makalenin amacı, UYAP entegrasyonunun teknik sonuçlarını açıklamak ve Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru sisteminde karşılaşılan konu başlıklarını sistematik biçimde göstermektir. Aşağıdaki çalışma, hem başvuru pratiği açısından bir yol haritası sunmakta hem de konu bazlı sınıflandırma yaparak avukatın veya başvurucunun ihlal iddiasını UYAP ekranında doğru kategorize edebilmesine yardımcı olmaktadır.
I. UYAP Avukat Portal Üzerinden Bireysel Başvuru Sisteminin Genel Yapısı
UYAP entegrasyonu ile birlikte bireysel başvurunun hazırlanması, klasik serbest metin mantığından çok, yapılandırılmış veri girişi esasına dayanmaktadır. Sistemde başvurucu ve vekil bilgileri, olay ve olgular, ihlal edildiği ileri sürülen hak, deliller, tüketilen son başvuru yolu, başvuru süresi bakımından mazeret, gizlilik talebi, tedbir talebi, sonuç talepleri ve harç aşamaları birbirinden ayrılmıştır. Bu nedenle başvuru metni yalnızca hukuki bakımdan güçlü olmak zorunda değildir; aynı zamanda sistem mantığına uygun, kronolojik, belgeli ve kategorik olarak da doğru kurgulanmalıdır. UYAP kılavuzuna göre başvuru öncesinde avukatın e-imzaya sahip olması, vekaletnameyi ve başvurucuya ilişkin kimlik bilgilerini hazır bulundurması gerekir. Yüklenen dosyalar bakımından tek dosya için 40 MB sınırı ve toplam evrak sayısı için 150 belge sınırı öngörülmüştür. Bu teknik sınırlar, özellikle hacimli dosyalarda eklerin ayrıştırılması, açıklayıcı adlandırılması ve dizi pusulası mantığına uygun hazırlanmasını zorunlu kılar. Dosya adlarının “Karar-1”, “Temyiz-Dilekçesi-2”, “Delil-3” gibi düzenli verilmesi, sonradan kontrol kolaylığı sağlar.
II. UYAP Başvuru Ekranının Aşamaları
UYAP Avukat Portal’da başvuru süreci genel olarak şu modüller üzerinden yürür: ön bilgilendirme onayı, başvurucu/vekil bilgileri, devam eden başvurular ekranı, olay ve olgular, hak ihlaline ilişkin gerekçe ve deliller, tüketilen son başvuru yolu, mazeret bilgisi, diğer bilgiler, sonuç talepleri ve harç. Bu yapı, aslında 6216 sayılı Kanun m.47 ve AYM İçtüzüğü m.59’da aranan unsurların dijitalleştirilmiş şeklidir. Olay ve olgular ekranında ihlale konu işlem, eylem veya ihmalin tarih sırasına göre anlatılması gerekir. Hak ihlaline ilişkin gerekçe bölümünde hangi anayasal hakkın hangi somut nedenle ihlal edildiği açıkça yazılmalıdır. Tüketilen son başvuru yolu bölümünde ise son mahkeme veya merci bilgileri, karar tarihi, sayısı ve tebliğ/öğrenme tarihi eksiksiz girilmelidir. Harç modülünde online ödeme yapılabileceği gibi fiziki ödeme makbuzu da sisteme yüklenebilir. Adli yardım talebi varsa bu da sistem içinde ayrıca işaretlenmelidir.
Burada en kritik nokta şudur: UYAP, başvuruyu teknik olarak kolaylaştırır; fakat hukuki kabul edilebilirlik sorunlarını ortadan kaldırmaz. Soyut şikayet, başvuru yollarının tüketilmemesi, otuz günlük sürenin kaçırılması, hakkın somutlaştırılamaması, delilsizlik ve kanun yolu şikayeti niteliğindeki iddialar yine kabul edilemezlik sonucunu doğuracaktır. Bu sebeple dijital başvuru kolaylığı, hukuki titizlik ihtiyacını azaltmamakta; aksine görünür hale getirmektedir.
III. UYAP Üzerinden Başvuru Yaparken Uyulması Gereken Temel Hukuki İlkeler
Bireysel başvuruda en sık yapılan hata, uyuşmazlığın esasına ilişkin memnuniyetsizliği temel hak ihlali iddiası zannetmektir. Oysa Anayasa Mahkemesi, derece mahkemelerinin yerine geçerek yeniden delil değerlendirmesi yapan bir merci değildir. Bu nedenle “mahkeme yanlış karar verdi”, “tanıklar dikkate alınmadı”, “bilirkişi raporu hatalıydı” gibi iddialar ancak anayasal güvenceyle ilişkilendirildiği, örneğin açık keyfilik, bariz takdir hatası, gerekçesizlik veya çelişmeli yargılama ihlali ortaya konulduğu ölçüde incelenebilir. İkinci temel ilke, başvurunun doğru hak kategorisi altında temellendirilmesidir. Örneğin bir not iptali davasında sorun yalnızca eğitim hakkı olmayabilir; mahkemeye erişim hakkı, gerekçeli karar hakkı veya eşitlik ilkesiyle bağlantılı meseleler de gündeme gelebilir. Benzer şekilde, iş akdinin feshi bazen ifade özgürlüğü, bazen sendika hakkı, bazen de mülkiyet hakkıyla bağlantılı hale gelebilir. UYAP sisteminde doğru kategori seçimi, başvurunun hukuki çerçevesini belirginleştiren ilk aşamalardan biridir. Üçüncü ilke, başvurunun kronolojik anlatımı ve delil disipliniyle hazırlanmasıdır. Başvurucu, ihlalin hangi işlemle başladığını, hangi idari ve yargısal yolları tükettiğini, nihai kararın ne zaman öğrenildiğini ve hangi hakların ne şekilde ihlal edildiğini tutarlı biçimde ortaya koymalıdır. UYAP, bu noktada düzensiz ve soyut anlatımı zorlaştıran; fakat iyi hazırlanmış dosyaları daha güçlü kılan bir araçtır.
IV. UYAP Üzerinden Konu Başlıklarına Göre Bireysel Başvuru Kategorileri
Aşağıda, UYAP sistematiğinde kullanılabilecek şekilde, konu başlıkları ve alt başlıkları tasnif edilmiştir. Her başlık, başvurunun hangi anayasal çerçevede kurulabileceğini göstermeyi amaçlamaktadır.
1. Adil Yargılanma Hakkı (Medeni Hak ve Yükümlülükler)
Bu ana başlık, hukuk yargısı ve idari yargıda medeni hak ve yükümlülükleri ilgilendiren uyuşmazlıklara ilişkin adil yargılanma şikayetlerini kapsar. UYAP üzerinde başvuru oluşturulurken bu alanda yapılacak en önemli ayrım, şikayetin yargı kolu ve usul güvencesi bakımından doğru alt kategoriye yerleştirilmesidir. Alt başlıklar:
• AYM kararlarına uyulmaması (Hukuk)
• AYM kararlarına uyulmaması (İdare)
• Aleni yargılanma hakkı (Hukuk)
• Aleni yargılanma hakkı (İdare)
• AİHM kararlarına uyulmaması (Hukuk)
• AİHM kararlarına uyulmaması (İdare)
• Bağımsız ve tarafsız mahkemede yargılanma hakkı (Hukuk)
• Bağımsız ve tarafsız mahkemede yargılanma hakkı (İdare)
• Gerekçeli karar hakkı (Hukuk)
• Gerekçeli karar hakkı (İdare)
• Hakkaniyete uygun yargılanma hakkı, bariz takdir hatası, içtihat farklılığı vb. (Hukuk)
• Hakkaniyete uygun yargılanma hakkı, bariz takdir hatası, içtihat farklılığı vb. (İdare)
• Kanun yolu şikâyeti (Hukuk)
• Kanun yolu şikâyeti (İdare)
• Mahkemeye erişim hakkı (Hukuk)
• Mahkemeye erişim hakkı (İdare)
• Makul sürede yargılanma hakkı (Hukuk)
• Makul sürede yargılanma hakkı (İdare)
• Masumiyet karinesi (Hukuk)
• Masumiyet karinesi (İdare)
• Silahların eşitliği ilkesi / çelişmeli yargılama ilkesi (Hukuk)
• Silahların eşitliği ilkesi / çelişmeli yargılama ilkesi (İdare)
• Tanık dinletme ve sorgulama hakkı (Hukuk)
• Tanık dinletme ve sorgulama hakkı (İdare)
Bu başlık altında UYAP’a veri girerken, medeni uyuşmazlığın esasına ilişkin şikayet değil, usul güvencesinin ihlali öne çıkarılmalıdır. Özellikle gerekçeli karar, çelişmeli yargılama, erişim hakkı, makul süre ve bağımsız mahkeme şikayetleri somut olay anlatımıyla birlikte yazılmalıdır.
2. Adil Yargılanma Hakkı (Suç İsnadı)
Ceza yargılamalarında veya “suç isnadı” kavramına giren süreçlerde, Anayasa’nın adil yargılanma güvenceleri daha özel ve yoğun biçimde uygulanır. UYAP sisteminde bu başlık altındaki seçimler, savunma hakları ve ceza usulüne ilişkin şikayetlerin doğru ayrıştırılması bakımından belirleyicidir. Alt başlıklar:
• AYM kararlarına uyulmaması
• Aynı suçtan dolayı iki kez yargılanmama ve cezalandırılmama hakkı
• AİHM kararlarına uyulmaması
• Bağımsız ve tarafsız mahkemede yargılanma hakkı (Ceza)
• Gerekçeli karar hakkı (Ceza)
• Hakkaniyete uygun yargılanma hakkı (hukuka aykırı delil, bariz takdir hatası vb.)
• Kanun yolu şikâyeti
• Mahkemeye erişim hakkı
• Makul sürede yargılanma hakkı (Ceza)
• Masumiyet karinesi (Ceza)
• Müdafi yardımından yararlanma hakkı
• Savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkı
• Silahların eşitliği ilkesi / çelişmeli yargılama ilkesi
• Suçlamayı öğrenme hakkı
• Sözlü yargılanma hakkı, duruşmada hazır bulunma, aleniyet
• Tanık dinletme ve sorgulama hakkı
• Tercüman yardımından yararlanma hakkı
Ceza başvurularında UYAP’a olay anlatımı girilirken soruşturma-kovuşturma süreci, tutukluluk evreleri, müdafi yardımı, sorgu ve duruşma işlemleri ile tebligat ve savunma imkanları kronolojik olarak ayrıntılı gösterilmelidir.
3. Bireysel Başvuru Hakkı
Bu başlık, doğrudan bireysel başvurunun kendisine ilişkin anayasal şikayetleri kapsar. Özellikle daha önce verilmiş AYM veya AİHM kararlarının icra edilmemesi, yeniden ihlal doğuran idari/yargısal tutumlar ve bireysel başvuru hakkını anlamsızlaştıran uygulamalar burada önem taşır. Alt başlıklar:
• 101. AYM Karar İcrası
• 102. AİHM Karar İcrası
• 103. Bireysel Başvuru Hakkı
Bu başlıkta esas mesele, ihlalin yalnızca ilk kararın verilmesiyle sona ermediği; kararın uygulanmaması halinde yeni ve bağımsız bir ihlal doğabileceğidir. UYAP’a yüklenen dosyada önceki AYM/AİHM kararları ve bunların uygulanmamasına ilişkin sonraki işlemler mutlaka gösterilmelidir.
4. Din ve Vicdan Özgürlüğü
Din ve vicdan özgürlüğü, bireyin inanma, inanmama, ibadet etme, dini inancını açıklama veya açıklamama, vicdani kanaatleri doğrultusunda hareket etme serbestisini kapsar. UYAP başvurularında bu alandaki şikayetler çoğu zaman eğitim, ceza infaz, sınır dışı, kamu düzeni veya askerlik yükümlülüğüyle kesişir. Alt başlıklar:
• 101. Zorunlu DKAB Dersi Şikâyetleri
• 102. Vicdani Ret
• 103. Ceza İnfaz Kurumu Müdahaleleri
• 104. Adli Kontrol Kararları
• 105. İbadethanelerle İlgili Şikâyetler
• 106. Sınır Dışı Etme veya Ülkeye Giriş Yasağı
• 107. Köy Boşaltma Nedeniyle Mezar Ziyareti Yapamama
• Din özgürlüğü
• Vicdani ret
• Zorunlu din dersi
5. Eğitim Hakkı
Eğitim hakkı, yalnızca okula kabul veya öğrencilik statüsü ile sınırlı değildir. Diploma, denklik, burs, yatay geçiş, disiplin işlemleri, pasaport tahdidi nedeniyle eğitimden yararlanamama ve ceza infaz kurumunda eğitim imkanı gibi meseleler de bu başlık altında incelenebilir. Alt başlıklar:
• 101. Adli Kontrol Kararları
• 102. Pasaport Tahdidi
• 103. Eğitim Affından Yararlandırmama
• 104. Eğitim Bursunun Kesilmesi
• 105. Eğitim Harçları
• 106. Diploma Denklik Şikâyetleri
• 107. Ders Geçme veya Not Şikâyetleri
• 108. Diplomadan Yararlanamama
• 109. Disiplin Cezaları
• 110. Ceza İnfaz Kurumunun Müdahaleleri
• 111. Mesleki Eğitim Şikâyetleri (POMEM, PAEM vb.)
• 112. Yatay Geçiş
• 113. Özel Durumu Olan Öğrenciler (Engelli Bireyler)
• 114. Yurttan Çıkarma
• Ceza infaz kurumunda eğitim
• Eğitim
6. Hükmün Denetlenmesini Talep Etme Hakkı
Bu hak, özellikle ceza yargılamalarında mahkumiyet kararının üst dereceli yargı merciince gözden geçirilmesini isteme imkanını ifade eder. UYAP sisteminde temyiz veya istinaf imkanının etkisiz bırakıldığı, ayrımcı uygulandığı veya başvuru yolunun fiilen anlamsızlaştırıldığı hallerde bu başlık önem kazanır. Alt başlıklar:
• AYM kararlarına uyulmaması
• Hükmün denetlenmesini talep
• Hükmün denetlenmesini talep etme hakkı ile bağlantılı ayrımcılık yasağı
• Hükmün denetlenmesini talep etme hakkı ile bağlantılı etkili başvuru hakkı
7. Kötü Muamele Yasağı
Kötü muamele yasağı, işkence, eziyet ve insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağını içerir. Bu başlık maddi boyut kadar etkili soruşturma ve usul yükümlülüğünü de kapsar. UYAP üzerinde özellikle sağlık raporları, kamera kayıtları, tutanaklar ve şikayet başvurularının tarihsel akışı büyük önem taşır. Alt başlıklar:
• AİHM veya AYM kararının yerine getirilmemesi
• Diğer kötü muamele iddiaları
• Geri Gönderme Merkezinin fiziki koşulları
• Kötü muamele riskine rağmen sınır dışı
• Nakil aracının fiziki koşulları
• Nezarethanenin fiziki koşulları
• Toplantı ve gösteri yürüyüşüne güç kullanarak müdahale
• Tutulanın sağlık durumunun tutulmayla uyumsuzluğu
• Yakalama ve/veya gözaltı sırasında güç kullanımı
• Yasağın ihlal edildiğinin tespit edilmesine rağmen tazminat davasının etkisizliği
• Zor kullanılarak tıbbi müdahale
• Çıplak/detaylı arama
• Ölenin yakınlarının ızdırabı
• Üçüncü kişiler arası eylemler - Usul yükümlülüğü
• Üçüncü kişilerin eylemine karşı koruma
• İnfaz kurumunun fiziki koşulları
• İnfaz hakimliğinin kendini görevsiz görmesi
• İnfaz kurumunda güç kullanımı
• İnsanlık dışı ceza
8. Kişi Özgürlüğü ve Güvenliği Hakkı
Bu hak, yakalama, gözaltı, tutuklama, idari gözetim, mahkumiyete bağlı tutma, güvenlik tedbiri ve özgürlükten yoksun bırakmanın diğer biçimlerini kapsar. UYAP başvurusunda hukuka aykırılık iddiası mutlaka özgürlük kısıtlamasının hukuki dayanağı, süresi, hakime çıkarılma tarihi ve itiraz yollarıyla birlikte yazılmalıdır. Alt başlıklar:
• AYM kararlarına uyulmaması
• Akıl hastası, bağımlı, serserinin tutulması
• AİHM kararlarına uyulmaması
• Gözlem altına alma
• Güvenlik tedbiri
• Kanuni yükümlülüğe aykırılık nedeniyle tutma
• Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı ile bağlantılı ayrımcılık yasağı
• Mahkumiyete bağlı tutma
• Tutma nedeniyle tazminat hakkı
• Tutukluluk (suç şüphesi ve tutuklama nedeni)
• Tutukluluk (süre)
• Tutulan kişinin yargı merciine başvuru hakkı
• Yakalama, gözaltı
• Çocuğun tutulması
• İdari gözetim
• İdari hapis (TSK)
• İnfaz, koşullu salıverme
9. Maddi ve Manevi Varlığın Korunması
Bu başlık, fiziksel ve ruhsal bütünlüğe yönelik müdahaleleri; kamu makamlarının koruma yükümlülüğünü; mobbing, tıbbi ihmal, cezaevi uygulamaları ve şeref-itibarın korunmasına ilişkin belirli şikayetleri kapsar. Alt başlıklar:
• AYM kararlarına uyulmaması
• Ceza infaz kurumu uygulamaları
• Fiziksel ve ruhsal bütünlük (şiddet, kazalar vb.)
• Kadına karşı şiddet (6284 dahil)
• Mobbing
• Tıbbi ihmal - Tıbbi uygulamalar
• Şeref ve itibarın korunması (ifade özgürlüğü hariç)
10. Mülkiyet Hakkı
Mülkiyet hakkı bireysel başvuruda en geniş uygulama alanlarından birine sahiptir. Tapu, kamulaştırma, sosyal güvenlik alacakları, para cezaları, kamu alacağı, imar, müsadere, ruhsat ve kamu kurumlarının taraf olduğu sözleşmeler dahi bazı durumlarda mülkiyet hakkı boyutu doğurabilir. Alt başlıklar:
• AYM kararlarına uyulmaması
• Fikri mülkiyet
• Geçici hukuki koruma (ihtiyati tedbir, haciz, ihtiyati haciz)
• Kadastro, tapu, orman, kıyı, mera
• Kamudan olan ücret uyuşmazlıkları
• Kamulaştırma bedeli, kamu yararı
• Kamulaştırmada değer kaybı
• Kamulaştırmasız el atma
• Miras
• Mülkiyet hakkı ile bağlantılı ayrımcılık yasağı
• Mülkiyet hakkı ile bağlantılı etkili başvuru hakkı
• Müsadere ve elkoyma
• Para cezası
• Ruhsat, lisans, tahsis
• Sosyal güvenlik
• Sözleşme (kamu kurumlarının taraf olduğu)
• Tazminat (kamu kurumlarının tarafı olduğu uyuşmazlıklar)
• Vakıf
• Vergi, kamu alacağı
• Yargılama gideri
• Özel hukuk ilişkileri
• İcra etmeme
• İmar
11. Sendika Hakkı
Sendika hakkı, kurma, üye olma, üyelikten ayrılma, sendikal faaliyet yürütme, toplu pazarlık ve kimi bağlamlarda grev hakkıyla bağlantılı anayasal korumaları içerir. UYAP başvurusunda disiplin cezası, işten çıkarma, yetki tespiti veya kamu görevlilerine ilişkin kısıtlamalar dikkatle sınıflandırılmalıdır. Alt başlıklar:
• 101. İşçi/İşveren Sendikaları
• 102. Kamu Sendikaları
• AYM kararlarına uyulmaması
• Grev – işçi
• Grev - kamu görevlisi
• Sendika
• Sendika hakkı ile bağlantılı etkili başvuru hakkı
• Sendikal nedenlerle iş aktinin feshi
• Sendikaların yetki tespiti
12. Seçme, Seçilme ve Siyasi Faaliyette Bulunma Hakkı
Bu başlık seçimlere katılma, aday olma, siyasi faaliyet yürütme ve seçilmiş organların işleyişine ilişkin şikayetleri içerir. Yasama ve mahalli seçimler ayrı alt kategoriler halinde düşünülmelidir. Alt başlıklar:
• 101. Yasama seçimlerine ilişkin şikâyetler
• 102. Mahalli seçimlere ilişkin şikâyetler
• Seçme, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma
• Bu hakla bağlantılı ayrımcılık yasağı
• Bu hakla bağlantılı etkili başvuru hakkı
13. Suç ve Cezaların Kanuniliği İlkesi
Ceza hukukunda kanunilik ilkesi, fiilin işlendiği tarihte açık ve öngörülebilir bir suç tanımının bulunmasını; cezanın kanuni dayanağa sahip olmasını ve genişletici yoruma dayalı cezalandırmadan kaçınılmasını gerektirir. Alt başlıklar:
• AYM kararlarına uyulmaması
• Suç ve cezada kanunilik
• Suç ve cezaların kanuniliği ilkesi ile bağlantılı ayrımcılık yasağı
• Suç ve cezaların kanuniliği ilkesi ile bağlantılı etkili başvuru hakkı
14. Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Düzenleme Hakkı
Bu hak yalnızca toplantının yapılmasına izin verilmesini değil, toplantının gereksiz yasaklanmamasını, dağıtılmamasını, sırf katılım nedeniyle cezalandırma veya disiplin yaptırımı uygulanmamasını da içerir. Alt başlıklar:
• 101. İdarenin yasaklama/erteleme kararı vermesi
• 102. Toplantının dağıtılması/engellenmesi
• 103. Toplantı nedeniyle ceza verilmesi
• 104. Toplantı nedeniyle adli kontrol tedbiri uygulanması
• 105. Toplantı nedeniyle idari yaptırım uygulanması
• 106. Toplantı nedeniyle disiplin cezası verilmesi
• 107. Toplantı nedeniyle iş akdinin feshi
• Kamu görevlisi disiplin cezası
• Toplantı ve gösteri yürüyüşü
• Bu hakla bağlantılı ayrımcılık yasağı
• Bu hakla bağlantılı etkili başvuru hakkı
• İdari para cezası
15. Yaşam Hakkı
Yaşam hakkı, öldürmeme yükümlülüğü yanında etkili koruma, önleme, kurtarma, sağlık hizmetine erişim, etkili soruşturma ve tazmin yolunun etkililiği gibi çok boyutlu yükümlülükler doğurur. Alt başlıklar:
• Afete karşı koruma
• AİHM veya AYM kararının yerine getirilmemesi
• Devletin gözetimi altında meydana gelen ölüm
• Güvenlik güçlerinin ölümcül güç kullanması
• Kayıp vakaları
• Kişinin intihar riskine karşı korunması
• Koruma yükümlülüğünün ihlal edildiğine ilişkin diğer iddialar
• Tıbbi ihmal veya sağlık hizmetlerine erişememe sonucu ölüm
• Yaşam hakkı ihlalinin tespitine rağmen tazminat davasının etkisizliği
• Yaşamsal tehlikeye rağmen sınır dışı
• Üçüncü kişiler arası eylemler sonucu ölüm/ağır yaralanma - Usul yükümlülüğü
• Üçüncü kişilerin ölümcül güç kullanmasına karşı koruma
16. Zorla Çalıştırma ve Angarya Yasağı
Bu başlık, kişinin iradesi dışında zorla çalıştırılmasını, angarya niteliğindeki yükümlülükleri ve bu alandaki anayasal sınırları içerir. Alt başlıklar:
• AYM kararlarına uyulmaması
• Zorla çalıştırma ve angarya
17. Örgütlenme Özgürlüğü
Dernekler, vakıflar, spor kulüpleri, siyasi partiler ve meslek odaları bakımından örgütlenme özgürlüğü, kuruluş, faaliyet, üyelik ve müdahale rejimleri üzerinden önem taşır. Alt başlıklar:
• 101. Dernekler
• 102. Vakıflar
• 103. Spor Kulüpleri
• 104. Siyasi Partiler
• 105. Meslek Odaları
• Örgütlenme
18. Özel Hayatın ve Aile Hayatının Korunması Hakkı
Bu hak çok geniştir; aile konutundan kişisel verilere, haberleşmeden çevre hakkı bağlantılarına, pasaport tedbirlerinden çocukla kişisel ilişkiye kadar pek çok alana uzanır. Alt başlıklar:
• AYM kararlarına uyulmaması
• Aile konutu
• Cenaze-defin
• Ceza infaz kurumu uygulamaları
• Evlenme-aile kurma
• HSK-İhraç (hakim-savcı)
• Haberleşme-sakıncalı mektup
• Haberleşme-ceza infaz kurumu uygulamaları
• Haberleşme-iletişimin tespiti, dinlenmesi
• KHK-İhraç (OHAL tedbiri)
• Kişisel verilerin korunması
• Konut dokunulmazlığı
• Köyü terk etme
• Makul sürede yargılanma-ihraç
• Meslek (atama, disiplin, OHAL hariç işten çıkarma)
• Nüfus kayıtları-isim değişikliği-cinsel kimlik
• OHAL diğer tedbirler
• Sınır dışı-yurda giriş yasağı
• Yurtdışına çıkışın engellenmesi
• Çevre
• Çocuk (velayet, kişisel ilişki, Lahey Sözleşmesi, koruma kararları)
• Bu hakla bağlantılı ayrımcılık yasağı
19. İfade Özgürlüğü
İfade özgürlüğü başvuruları, özellikle ceza yargılamaları, internet erişim engelleri, disiplin yaptırımları, basın ve medya alanındaki idari kararlar, sosyal medya ve ceza infaz kurumu uygulamaları bakımından çok geniş bir alanı kapsar. Alt başlıklar:
• 101. Adli Kontrol Kararları (Konut Hapsi Dışında)
• 102. Atatürk'e Hakaret (5816 sayılı Kanun)
• 103. Basın Kartı
• 104. BİK Kararları
• 105. Cumhurbaşkanına Hakaret Suçu (TCK m.299)
• 106. Ceza İnfaz Kurumundaki Müdahaleler
• 107. İfade Kullanımı Nedeniyle Sınır Dışı Etme
• 108. İnternete Erişim
• 109. İş Akdinin Feshi
• 110. Kabahatler Kanunu
• 111. Kamu Görevlisi Disiplin Cezası
• 112. Kamu Görevlisi Diğer Müdahaleler
• 113. Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Kuruluşları
• 114. Kamusal Sosyal Medya Hesap Takibini Engelleme
• 115. Kamuya Açık Olmayan Bilgiye Erişim Engeli
• 116. Kamuya Karşı Suçlar
• 117. Kitap Toplatma
• 118. Reklam Kurulunun Yaptırımları
• 119. RTÜK Kararları
• 120. Şeref ve İtibar Dengelemesi
• 121. Tekzip
• 122. Terör Suçlarından Mahkûmiyet
• 123. Diğer
• AYM kararlarına uyulmaması
• Atatürk'e hakaret
• Basın İlan Kurumu
• Bilgi Edinme Hakkı
• Ceza infaz kurumunda açlık grevi
• Ceza infaz kurumunda ifade
• Ceza infaz kurumunda kitap
• Ceza infaz kurumunda süreli yayın
• Cumhurbaşkanına hakaret
• Diğer
• Kamu görevlisi disiplin cezası
• Kitap toplatma
• Koruma Tedbirleri
• Radyo Televizyon Üst Kurulu
• Tekzip
• Terör örgütü adına suç işleme (TCK 220/6)
• Terör örgütüne yardım etme (TCK 220/7)
• Terör örgütüne üye olma (TCK 314)
• Terör örgütünün propagandasını yapma
• İfade özgürlüğü - şeref ve itibar dengesi
• İnternete erişimin engellenmesi - genel (5651 sayılı Kanun m.9)
• İnternete erişimin engellenmesi - ulusal güvenlik (5651 sayılı Kanun m.8/A)
• İnternete erişimin engellenmesinin reddi (5651 sayılı Kanun m.9)
• İş akdinin feshi
V. UYAP Üzerinden Başvuru Hazırlarken Pratik Yazım Stratejisi
UYAP sistemi, hak kategorisini işaretlemek suretiyle başvuruyu şeklen kolaylaştırır; ancak her kategori için aynı yazım mantığı kullanılmamalıdır. Adil yargılanma başvurularında usul güvencesi ve somut eksiklik; kötü muamele başvurularında tıbbi deliller ve soruşturma eksikliği; ifade özgürlüğü başvurularında müdahalenin kanunilik, meşru amaç ve demokratik toplum düzeninde gereklilik boyutu; mülkiyet hakkı başvurularında ise müdahalenin ekonomik etkisi ve orantılılığı öne çıkarılmalıdır. En iyi yöntem, başvuruyu UYAP ekranlarına paralel alt başlıklarla hazırlamaktır: önce olayların tarih sıralı özeti, sonra hangi hakkın neden ihlal edildiği, ardından hangi başvuru yollarının tüketildiği, sonra deliller ve nihayet sonuç talepleri. Böyle bir yapı hem İçtüzük m.59’a uygundur hem de başvurunun sistem tarafından daha anlaşılır görünmesini sağlar. Bir diğer kritik husus, aynı olaydan doğan çok sayıda hakkı gelişigüzel sıralamak yerine, “esas hak” ve “bağlantılı haklar” ayrımı yapmaktır. Örneğin toplantı ve gösteri yürüyüşüne müdahale olayında ana hak toplantı özgürlüğü iken; bağlantılı olarak kötü muamele yasağı, kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı, ifade özgürlüğü ve etkili başvuru hakkı da gündeme gelebilir. UYAP’ta bu ayrımı bilinçli yapmak, başvurunun ikna gücünü artırır.
VI. UYAP Entegrasyonunun Avukatlık Pratiğine Etkisi
UYAP entegrasyonu, bireysel başvurunun salt sonuç odaklı değil, süreç odaklı düşünülmesini gerektirmektedir. Artık iyi bir bireysel başvuru, yalnızca iyi bir hukuki metin değil; aynı zamanda sistemli dosyalama, doğru kategori seçimi, belge yönetimi ve süre kontrolü bakımından da başarılı olmak zorundadır. Bu gelişme, özellikle yoğun bireysel başvuru yapan avukatlar için standart şablonların ve konu bazlı klasörleme sistemlerinin oluşturulmasını kaçınılmaz hale getirecektir. Öte yandan dijital entegrasyonun bazı riskleri de vardır. Bunların başında, kullanıcıların kategori seçimini “teknik formalite” sanması gelir. Oysa yanlış kategori seçimi, başvurunun hukuki eksenini kaydırabilir. Ayrıca sistemde evrak yükleme sınırları bulunduğundan, delil seçiminin özenle yapılması gerekir. Başvuru tamamlandıktan sonra UYAP üzerinden ek evrak yüklenememesi de, dosyanın baştan eksiksiz kurulmasını zorunlu kılmaktadır. Son olarak belirtmek gerekir ki, UYAP entegrasyonu bireysel başvurunun kabul edilebilirlik rejimini değiştirmemiştir. Otuz günlük başvuru süresi, başvuru yollarının tüketilmesi, hak ihlalinin somutlaştırılması, delillerin gösterilmesi ve kanun yolu şikayeti yasağı aynen geçerlidir. Dolayısıyla yeni sistem, kolaylaştırıcı olmakla birlikte, usul disiplinine daha fazla dikkat gerektiren bir rejim yaratmıştır.
Sonuç
Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru sisteminin UYAP Avukat Portal’a entegre edilmesi, Türkiye’de anayasal başvuru hukukunda önemli bir dijital dönüşümdür. Bu dönüşüm, başvurunun hazırlanması ve sunulması sürecini hızlandırmakta; başvurucu vekiline teknik kolaylık sağlamaktadır. Ancak bu kolaylığın karşılığında, başvurunun daha disiplinli, kategori bazlı, delilli ve kronolojik hazırlanması zorunlu hale gelmiştir. UYAP üzerinden bireysel başvuruda başarı, yalnızca haklı olmaya değil; doğru kategori seçimine, olayların sistematik anlatımına, başvuru yollarının ve sürelerin doğru gösterilmesine, ayrıca anayasal ihlal ile kanun yolu şikayeti arasındaki ayrımın bilinmesine bağlıdır. Bu nedenle UYAP entegrasyonu, bireysel başvuruyu basitleştiren bir araç olduğu kadar, başvuru kalitesini sınayan yeni bir filtre olarak da görülmelidir. Bu makalede yer verilen konu başlıkları ve alt başlıkları, UYAP üzerinde bireysel başvuru hazırlarken kullanılabilecek kapsamlı bir sınıflandırma sunmaktadır. Avukatlar açısından en sağlıklı yöntem, dosyayı daha baştan bu konu başlıklarından biri veya birkaçı altında tasnif ederek hazırlamak; olay anlatımını, hukuki gerekçeyi ve delil planını buna göre kurmaktır. Böylece hem sistemsel uyum sağlanacak hem de başvurunun anayasal ikna gücü önemli ölçüde artacaktır.
-----------------------------------------------------------------------------------------
NOT: Makalemizde yapılan izahlar, ilgili Kanunlar çerçevesinde konuyu genel hatlarıyla ele alarak hazırlanmıştır. Size özel detaylı bilgi için tıklayınız!
Saygılarımızla;
Av. Yusuf GÖKTEPE
GÖKTEPE HUKUK & DANIŞMANLIK
