ANAYASA MAHKEMESİNİN BİREYSEL BAŞVURU KAPSAMINDA KORUMAYA ALDIĞI HAK ve ÖZGÜRLÜKLER

• 18.04.2026 13:37

ANAYASA MAHKEMESİNİN BİREYSEL BAŞVURU KAPSAMINDA KORUMAYA ALDIĞI

HAK ve ÖZGÜRLÜKLER

| Av. Yusuf GÖKTEPE

    Nisan 2026               

SUNUŞ

Bireysel başvuru yolu, Anayasa Mahkemesi nezdinde temel hak ve özgürlüklerin korunması bakımından en etkili iç hukuk yollarından biri olarak, hukuk sistemimizde giderek daha merkezi bir konum kazanmıştır. Özellikle son yıllarda başvuru sayılarındaki artış, bu yolun hem bireyler hem de uygulayıcılar bakımından ne denli önemli bir güvence mekanizması olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Günümüzde bireysel başvuruların büyük ölçüde UYAP Avukat Portalı üzerinden elektronik ortamda yapılması, başvuru sürecini hızlandırmakla birlikte sistematik bir yaklaşımı da zorunlu kılmaktadır. Nitekim UYAP Avukat Portalı üzerinden bireysel başvuru ekranına girildiğinde, ihlal iddialarının belirli bir tasnif ve sıra içerisinde sunulduğu görülmektedir. Bu sıralama, yalnızca teknik bir düzenleme olmayıp, aynı zamanda Anayasa Mahkemesi’nin bireysel başvuruları değerlendirme pratiğini ve hak kategorilerine yaklaşımını da yansıtmaktadır.

Elinizdeki çalışma, bireysel başvuru kapsamında koruma altına alınan hak ve özgürlükleri; uygulamada karşılaşılan başlıklar, alt ayrımlar ve UYAP sistematiği doğrultusunda derli toplu bir şekilde ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu yönüyle çalışma; hem meslektaşlarımıza pratik bir başvuru rehberi sunmayı hem de başvuru sürecinde hak ihlallerinin doğru kategorilendirilmesine katkı sağlamayı hedeflemektedir.

Özellikle UYAP Avukat Portalı’nda yer alan başlık sıralamasının esas alınması, başvuruların daha düzenli, anlaşılır ve etkili bir şekilde hazırlanmasına imkan tanımakta; aynı zamanda olası usul hatalarının önüne geçilmesine yardımcı olmaktadır. Bu nedenle çalışmada yer verilen sistematik, doğrudan uygulamaya yönelik bir rehber niteliği taşımaktadır. 

AYM BB KAMSAMINDAKİ HAK ve ÖZGÜRLÜKLER

1-      ADİL YARGILANMA HAKKI (Medeni Hak ve Yükümlülükler)

a-      AYM kararlarına uyulmaması (Hukuk)

b-      AYM kararlarına uyulmaması (İdare)

c-      Aleni yargılanma hakkı (hukuk)

d-      Aleni yargılanma hakkı (İdare)

e-      AİHM kararlarına uyulmaması (hukuk)

f-       AİHM kararlarına uyulmaması (idare)

g-      Bağımsız ve tarafsız mahkemede yargılanma hakkı (hukuk)

h-      Bağımsız ve tarafsız mahkemede yargılanma hakkı (İdare)

i-       Gerekçeli karar hakkı (hukuk)

j-       Gerekçeli karar hakkı (İdare)

k-      Hakkaniyete uygun yargılanma hakkı (bariz takdir hatası, içtihat farklılığı vs.-hukuk)

l-       Hakkaniyete uygun yargılanma hakkı (bariz takdir hatası, içtihat farklılığı vs.-idare)

m-   Kanun yolu şikâyeti (hukuk)

n-      Kanun yolu şikâyeti (idare)

o-      Mahkemeye erişim hakkı (hukuk)

p-      Mahkemeye erişim hakkı (İdare)

q-      Makul sürede yargılanma hakkı (hukuk)

r-       Makul sürede yargılanma hakkı (İdare)

s-      Masumiyet karinesi (Hukuk)

t-       Masumiyet karinesi (İdare)

u-      Silahların eşitliği ilkesi / çelişmeli yargılama ilkesi (hukuk)

v-      Silahların eşitliği ilkesi / çelişmeli yargılama ilkesi (İdare)

w-    Tanık dinletme ve sorgulama hakkı (hukuk)

x-      Tanık dinletme ve sorgulama hakkı (İdare)

2-      ADİL YARGILANMA HAKKI (Suç İsnadı)

a-      AYM kararlarına uyulmaması

b-      Aynı suçtan dolayı iki kez yargılanmama ve cezalandırılmama hakkı (ceza)

c-      AİHM Kararlarına Uyulmaması

d-      Bağımsız ve tarafsız mahkemede yargılanma hakkı (ceza)

e-      Gerekçeli karar hakkı (ceza)

f-       Hakkaniyete uygun yargılanma hakkı (hukuka aykırı deliller, bariz takdir hatası vs.)

g-      Kanun yolu şikâyeti

h-      Mahkemeye erişim hakkı

i-       Makul sürede yargılanma hakkı (ceza)

j-       Masumiyet karinesi (Ceza)

k-      Müdafi yardımından yararlanma hakkı (ceza)

l-       Savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkı (tebligat, mehil verme vs.) (ceza)

m-   Silahların eşitliği ilkesi / çelişmeli yargılama ilkesi (ceza)

n-      Suçlamayı (İsnadı) Öğrenme Hakkı (ceza)

o-      Sözlü yargılanma hakkı (aleni yargılanma, duruşmada hazır bulunma vs.)

p-      Tanık dinletme ve sorgulama hakkı (ceza)

q-      Tercüman yardımından yararlanma hakkı (ceza)

3-      BİREYSEL BAŞVURU HAKKI

a-      101. AYM Karar İcrası

b-      102. AİHM Karar İcrası

c-      103. Bireysel Başvuru Hakkı

4-      DİN VE VİCDAN ÖZGÜRLÜĞÜ

a-      101. Zorunlu DKAB Dersi Şikâyetleri

b-      102. Vicdani Ret

c-      103. Ceza İnfaz Kurumu Müdahaleleri

d-      104. Adli Kontrol Kararları

e-      105. İbadethanelerle İlgili Şikâyetler

f-       106. Sınır Dışı Etme veya Ülkeye Giriş Yasağı

g-      107. Köy Boşaltma Nedeniyle Mezar Ziyareti Yapamama

h-      Din özgürlüğü

i-       Vicdani ret

j-       Zorunlu din dersi

5-      EĞİTİM HAKKI

a-      101. Adli Kontrol Kararları

b-      102. Pasaport Tahdidi

c-      103. Eğitim Affından Yararlandırmama

d-      104. Eğitim Bursunun Kesilmesi

e-      105. Eğitim Harçları

f-       106. Diploma Denklik Şikâyetleri

g-      107. Ders Geçme veya Not Şikâyetleri

h-      108. Diplomadan Yararlanamama

i-       109. Disiplin Cezaları

j-       110. Ceza İnfaz Kurumunun Müdahaleleri

k-      111. Mesleki Eğitim Şikâyetleri (POMEM, PAEM vs.)

l-       112. Yatay Geçiş

m-   113. Özel Durumu Olan Öğrenciler (Engelli Bireyler)

n-      114. Yurttan Çıkarma

o-      Ceza infaz kurumunda eğitim

p-      Eğitim

6-      HÜKMÜN DENETLENMESİNİ TALEP ETME HAKKI

a-      AYM kararlarına uyulmaması

b-      Hükmün denetlenmesini talep

c-      Hükmün denetlenmesini talep etme hakkı ile bağlantılı ayrımcılık yasağı

d-      Hükmün denetlenmesini talep etme hakkı ile bağlantılı etkili başvuru hakkı

7-      KÖTÜ MUAMELE YASAĞI

a-      AİHM veya AYM kararının yerine getirilmemesi

b-      Diğer kötü muamele iddiaları

c-      Geri Gönderme Merkezinin fiziki koşulları

d-      Kötü muamele riskine rağmen sınır dışı

e-      Nakil aracının fiziki koşulları

f-       Nezarethanenin fiziki koşuları

g-      Toplantı ve gösteri yürüyüşüne güç kullanarak müdahale

h-      Tutulanın sağlık durumunun tutulmayla uyumsuzluğu

i-       Yakalama ve/veya gözaltı sırasında güç kullanımı

j-       Yasağın ihlal edildiğinin tespit edilmesine rağmen tazminat davasının etkisizliği

k-      Zor kullanılarak tıbbi müdahale

l-       Çıplak/detaylı arama

m-   Ölenin yakınlarının ızdırabı

n-      Üçüncü kişiler arası eylemler - Usul yükümlülüğü

o-      Üçüncü kişilerin eylemine karşı koruma

p-      İnfaz Kurumunun fiziki koşulları

q-      İnfaz hakimliğinin kendini görevsiz görmesi

r-       İnfaz kurumunda güç kullanımı

s-      İnsanlık dışı ceza

8-      KİŞİ ÖZGÜRLÜĞÜ VE GÜVENLİĞİ HAKKI

a-      AYM kararlarına uyulmaması

b-      Akıl hastası, bağımlı, serserinin tutulması

c-      AİHM Kararlarına Uyulmaması

d-      Gözlem altına alma

e-      Güvenlik tedbiri

f-       Kanuni yükümlülüğe aykırılık nedeniyle tutma

g-      Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı ile bağlantılı ayrımcılık yasağı

h-      Mahkumiyete bağlı tutma

i-       Tutma nedeniyle tazminat hakkı

j-       Tutukluluk (suç süphesi ve tutuklama nedeni)

k-      Tutukluluk (süre)

l-       Tutulan kişinin yargı merciine başvuru hakkı (hakim önüne çıkarılma)

m-   Yakalama, gözaltı

n-      Çocuğun tutulması

o-      İdari gözetim

p-      İdari hapis (TSK)

q-      İnfaz, koşullu salıverme

9-      MADDİ VE MANEVİ VARLIĞIN KORUNMASI

a-      AYM kararlarına uyulmaması

b-      Ceza infaz kurumu uygulamaları

c-      Fiziksel ve ruhsal bütünlük (şiddet, kazalar vs)

d-      Kadına karşı şiddet (6284 dahil)

e-      Mobbing

f-       Tıbbi ihmal-Tıbbi uygulamalar

g-      Şeref ve İtibarın Korunması (İfade Özgürlüğü Hariç)

10-  MÜLKİYET HAKKI

a-      AYM kararlarına uyulmaması

b-      Fikri mülkiyet

c-      Geçici hukuki koruma (İhtiyati tedbir, haciz, ihtiyati haciz)

d-      Kadastro, tapu, orman, kıyı, mera

e-      Kamudan olan ücret (aylık , maaş vb) uyuşmazlıkları

f-       Kamulaştırma bedeli, kamu yararı

g-      Kamulaştırmada değer kaybı

h-      Kamulaştırmasız el atma

i-       Miras

j-       Mülkiyet hakkı ile bağlantılı ayrımcılık yasağı

k-      Mülkiyet hakkı ile bağlantılı etkili başvuru hakkı

l-       Müsadere ve Elkoyma

m-   Para cezası

n-      Ruhsat, lisans, tahsis

o-      Sosyal güvenlik

p-      Sözleşme (Kamu kurumlarının taraf olduğu)

q-      Tazminat (kamu kurumlarının tarafı olduğu uyuşmazlıklar)

r-       Vakıf

s-      Vergi, kamu alacağı

t-       Yargılama gideri

u-      Özel hukuk ilişkileri

v-      İcra Etmeme

w-    İmar

11-  SENDİKA HAKKI

a-      101. İşçi/İşveren Sendikaları

b-      102. Kamu Sendikaları

c-      AYM kararlarına uyulmaması

d-      Grev – işçi

e-      Grev - kamu görevlisi

f-       Sendika

g-      Sendika Hakkı ile Bağlantılı Etkili Başvuru Hakkı

h-      Sendikal nedenlerle iş aktinin feshi

i-       Sendikaların yetki tespiti

12-  SEÇME, SEÇİLME VE SİYASİ FAALİYETTE BULUNMA HAKKI

a-      101. Yasama Seçimlerine İlişkin Şikâyetler

b-      102. Mahalli Seçimlere İlişkin Şikâyetler (meslek odaları, spor kulübü, dernek ve vakıf seçimleri hariç)

c-      Seçme, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma

d-      Seçme, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı ile bağlantılı ayrımcılık yasağı

e-      Seçme, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı ile bağlantılı etkili başvuru hakkı

13-  SUÇ VE CEZALARIN KANUNİLİĞİ İLKESİ

a-      AYM kararlarına uyulmaması

b-      Suç ve cezada kanunilik

c-      Suç ve cezaların kanuniliği ilkesi ile bağlantılı ayrımcılık yasağı

d-      Suç ve cezaların kanuniliği ilkesi ile bağlantılı etkili başvuru hakkı

14-  TOPLANTI VE GÖSTERİ YÜRÜYÜŞÜ DÜZENLEME HAKKI

a-      101. İdarenin Yasaklama/Erteleme Kararı Vermesi

b-      102. Toplantının Dağıtılması/Engellenmesi

c-      103. Toplantı Nedeniyle Ceza Verilmesi (2911 SK, TCK m.265 vs.)

d-      104. Toplantı Nedeniyle Adli Kontrol Tedbiri Uygulanması

e-      105. Toplantı Nedeniyle İdari Bir Yaptırım Uygulanması (Disiplin Cezası Hariç)

f-       106. Toplantı Nedeniyle Disiplin Cezası Verilmesi (Kamu Görevlisi)

g-      107. Toplantı Nedeniyle İş Akdinin Feshi (İşçi)

h-      Kamu görevlisi disiplin cezası

i-       Toplantı ve gösteri yürüyüşü

j-       Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı ile bağlantılı ayrımcılık yasağı

k-      Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı ile bağlantılı etkili başvuru hakkı

l-       İdari para cezası

15-  YAŞAM HAKKI

a-      Afete karşı koruma

b-      AİHM veya AYM kararının yerine getirilmemesi

c-      Devletin gözetimi altında meydana gelen ölüm

d-      Güvenlik güçlerinin ölümcül güç kullanması

e-      Kayıp vakaları

f-       Kişinin intihar riskine karşı korunması

g-      Koruma yükümlülüğünün ihlal edildiğine ilişkin diğer iddialar

h-      Tıbbi ihmal veya sağlık hizmetlerine erişememe sonucu ölüm

i-       Yaşam hakkının ihlalinin tespit edilmesine rağmen tazminat davasının etkisizliği

j-       Yaşamsal tehlikeye rağmen sınır dışı

k-      Üçüncü Kişiler Arası Eylemler Sonucu Ölüm/Ağır Yaralanma- Usul yükümlülüğü

l-       Üçüncü kişilerin ölümcül güç kullanmasına karşı koruma

16-  ZORLA ÇALIŞTIRMA VE ANGARYA YASAĞI

a-      AYM kararlarına uyulmaması

b-      Zorla çalıştırma ve angarya

17-  ÖRGÜTLENME ÖZGÜRLÜĞÜ

a-      101. Dernekler

b-      102. Vakıflar

c-      103. Spor Kulüpleri

d-      104. Siyasi Partiler

e-      105. Meslek Odaları

f-       Örgütlenme

18-  ÖZEL HAYATIN VE AİLE HAYATININ KORUNMASI HAKKI

a-      AYM kararlarına uyulmaması

b-      Aile konutu

c-      Cenaze-Defin

d-      Ceza infaz kurumu uygulamaları

e-      Evlenme-Aile kurma

f-       HSK-İHRAÇ (Hakim-savcı)

g-      Haberleşme-Sakıncalı mektup

h-      Haberleşme-ceza infaz kurumu uygulamaları (sakıncalı mektup hariç)

i-       Haberleşme-İletişimin tespiti, dinlenmesi

j-       KHK-İHRAÇ (OHAL tedbiri, hakim-savcı dışındaki kamu personeli)

k-      Kişisel verilerin korunması

l-       Konut dokunulmazlığı

m-   Köyü terk etme

n-      Makul sürede yargılanma-İhraç

o-      Meslek (atama, disiplin, OHAL hariç işten çıkarma)

p-      Nüfus kayıtları-İsim Değişikliği-Cinsel Kimlik

q-      OHAL diğer tedbirler (lisans iptali, rütbe sökme, resen emeklilik, geri çağırma vs)

r-       Sınırdışı-Yurda giriş yasağı

s-      Yurtdışına çıkışın engellenmesi (pasaport, adli kontrol)

t-       Çevre

u-      Çocuk (velayet, kişisel ilişki, Lahey Sözleşmesi, koruma kararları)

v-      Özel hayatın ve aile hayatının korunması hakkı ile bağlantılı ayrımcılık yasağı

19-  İFADE ÖZGÜRLÜĞÜ

a-      101. Adli Kontrol Kararları (Konut Hapsi Dışında)

b-      102. Atatürk'e Hakaret (5816 SK'dan Mahkûmiyet)

c-      103. Basın Kartı

d-      104. BİK Kararları

e-      105. Cumhurbaşkanına Hakaret Suçu (TCK m.299 Mahkûmiyet, Tutuklama ve konut hapsi dışında)

f-       106. Ceza İnfaz Kurumundaki Müdahaleler

g-      107. İfade Kullanımı Nedeniyle Sınır Dışı Etme

h-      108. İnternete Erişim

i-       109. İş Akdinin Feshi

j-       110. Kabahatler Kanunu

k-      111. Kamu Görevlisi Disiplin Cezası

l-       112. Kamu Görevlisi Diğer Müdahaleler

m-   113. Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Kuruluşları (Tabipler odası, Mimarlar odası vb.)

n-      114. Kamusal Sosyal Medya Hesap Takibini Engelleme

o-      115. Kamuya Açık Olmayan Bilgiye Erişim Engeli

p-      116. Kamuya Karşı Suçlar

q-      117. Kitap Toplatma

r-       118. Reklam Kurulunun Yaptırımları

s-      119. RTÜK Kararları

t-       120. Şeref ve İtibar Dengelemesi

u-      121. Tekzip

v-      122. Terör Suçlarından Mahkûmiyet (İfade Özgürlüğüyle Bağlantılı)

w-    123. Diğer (Üstteki Kategorilere Girmeyenler)

x-      AYM kararlarına uyulmaması

y-      Atatürk'e hakaret

z-      Basın İlan Kurumu

aa-  Bilgi Edinme Hakkı

bb-  Ceza infaz kurumunda açlık grevi

cc-  Ceza infaz kurumunda ifade

dd-  Ceza infaz kurumunda kitap

ee-  Ceza infaz kurumunda süreli yayın

ff-    Cumhurbaşkanına hakaret

gg-  Diğer

hh-  Kamu görevlisi disiplin cezası

ii-     Kitap toplatma

jj-     Koruma Tedbirleri

kk-  Radyo Televizyon Üst Kurulu

ll-     Tekzip

mm-        Terör örgütü adına suç işleme (TCK.220/6)

nn-  Terör örgütüne yardım etme (TCK.220/7)

oo-  Terör örgütüne üye olma (TCK.314)

pp-  Terör örgütünün propagandasını yapma

qq-  İfade özgürlüğü - şeref ve itibar dengesi

rr-    İnternete erişimin engellenmesi - genel (5651 S.K. 9)

ss-   İnternete erişimin engellenmesi - ulusal güvenlik (5651 S.K. 8/A)

tt-     İnternete erişimin engellenmesinin reddi (5651 S.K. 9)

uu-  İş Akdinin Feshi

SONUÇ

Bireysel başvuru, temel hak ve özgürlüklerin korunmasında son derece önemli ve etkin bir başvuru yoludur. Ancak bu yolun etkili bir şekilde kullanılabilmesi, yalnızca hak ihlallerinin varlığına değil; aynı zamanda bu ihlallerin doğru tespit edilmesine, uygun başlık altında sunulmasına ve usul kurallarına uygun biçimde ileri sürülmesine bağlıdır. Bu kapsamda, UYAP Avukat Portalı üzerinden yapılan başvurularda yer alan hak ve ihlal dikkate alınması, başvurunun hem şekli hem de esas bakımından daha güçlü bir zemine oturmasını sağlamaktadır. Sistematik bir başvuru, inceleme sürecini kolaylaştırmakta ve ihlal iddialarının daha net bir şekilde ortaya konulmasına katkı sunmaktadır.

Sonuç olarak; bu çalışmada ortaya konulan sınıflandırma ve açıklamalar, bireysel başvuru sürecinde uygulayıcılara yol gösterici olmayı amaçlamakta olup, hak arama özgürlüğünün etkin kullanımı bakımından önemli bir pratik rehber niteliği taşımaktadır.

-----------------------------------------------------------------------------------------

NOT: Makalemizde yapılan izahlar, ilgili Kanunlar çerçevesinde konuyu genel hatlarıyla ele alarak hazırlanmıştır. Size özel detaylı bilgi için tıklayınız!

Saygılarımızla;

Av. Yusuf GÖKTEPE

GÖKTEPE HUKUK & DANIŞMANLIK

UYARI

Web sitemizdeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı GÖKTEPE HUKUK & DANIŞMANLIK’a aittir. Tüm makaleler hak sahipliğinin tescili amacıyla elektronik imzalı zaman damgalıdır. Sitemizdeki makalelerin kopyalanarak veya özetlenerek izinsiz bir şekilde başka web sitelerinde yayınlanması halinde hukuki ve cezai işlem yapılacaktır. Avukat meslektaşların makale içeriklerini dava dilekçelerinde kullanması serbesttir.